Historia Uczelni

Z raportów sporządzonych w 1932 roku wynika, że do Państwowego Seminarium Nauczycielskiego Męskiego im. Tadeusza Kościuszki uczęszczało ponad 160 słuchaczy. Byli to mieszkańcy pobliskich wsi. Należy podkreślić, że niemal równolegle istniało seminarium dla kobiet, od 1930 roku funkcjonowało ono pod nazwą Miejskiego Seminarium Nauczycielskiego Żeńskiego. Jego siedziba mieściła się w budynku Szkoły Podstawowej nr 22, w Parku im. Gabriela Narutowicza. Dzięki sąsiedztwu szkoły słuchaczki seminarium mogły odbywać praktyki w tym samym budynku.

Trudne chwile przeżywały polska oświata i szkolnictwo wyższe na skutek wybuchu II wojny światowej. W Generalnej Guberni szkolnictwo ograniczono do szkół powszechnych i zawodowych,
a na ziemiach przyłączonych do Rzeszy zamknięto wszystkie polskie szkoły. Poczynaniom okupanta przeciwstawił się Związek Nauczycielstwa Polskiego. Wyrazem tego było utworzenie m.in.
w Częstochowie Tajnej Organizacji Nauczycielskiej (już w maju 1940 roku). Wskutek działalności konspiracyjnej funkcjonowało pięć tajnych kompletów, w których nauczano przyszłych pedagogów. Kształcenie prowadziło siedmiu nauczycieli. Ważnym rozdziałem w „akademickiej historii Częstochowy” stał się okres po upadku powstania warszawskiego i ewakuacji mieszkańców stolicy. Począwszy od jesieni 1944 roku, do Częstochowy zaczęli przybywać nauczyciele akademiccy, dla których miasto u podnóża Jasnej Góry stało się miejscem kontynuowania pracy naukowo-dydaktycznej. Byli wśród nich pracownicy takich uczelni, jak Uniwersytet Warszawski, Szkoła Główna Handlowa czy Politechnika Warszawska. Grono akademików powiększali dodatkowo naukowcy Uniwersytetu Wileńskiego i Lwowskiego, którzy w Częstochowie znaleźli nie tylko schronienie, ale również warunki do pracy – pomimo niezbędnej konspiracji. Szacuje się, że w tym „podziemnym uniwersytecie” do chwili wyzwolenia kształciło się ok. 700 młodych ludzi. Wśród studentów znaleźli się nie tylko Warszawianie, którzy musieli opuścić stolicę, ale także stosunkowo liczna grupa „miejscowych”. Kres okupacji, i następująca po niej odbudowa kraju spowodowały odpływ akademików do macierzystych uczelni.

Potrzeba modernizacji i rozbudowy kraju sprzyjała tworzeniu w drugiej połowie XX wieku nowych uczelni i ośrodków akademickich. Decyzją Ministra Oświaty 1 września 1957 roku powstało
w Częstochowie Studium Nauczycielskie. Nauka odbywała się w trybie dziennym lub zaocznym. Siedziba Uczelni mieściła się w gmachu dawnych koszar przy ul. Deglera (obecnie Dąbrowskiego 31). Jej dyrektorem został dr Konstanty Zajda. Studium w Częstochowie kształciło przyszłych nauczycieli na kierunkach: matematyka, fizyka, biologia, ekonomika gospodarstwa domowego i żywienia zbiorowego. Ofertę wzbogacono kilka lat później, wprowadzając wychowanie przedszkolne z nauczaniem początkowym oraz nauczanie z zajęciami praktycznymi. Przez pewien czas przygotowywano do pracy polonistów, nauczycieli rysunków, chemii i biologii. Pod koniec 1968 roku Studium przeniesiono z ul. Deglera (Dąbrowskiego) do nowo powstałego budynku przy al. A. Zawadzkiego (obecnie al. Armii Krajowej 13/15). Jednostka zatrudniała 45 pracowników. Do ich dyspozycji pozostawało 14 sal wykładowych, sala gimnastyczna i aula.
Z podsumowań statystycznych wynika, że w latach 1964–1971 Studium Nauczycielskie w Częstochowie wykształciło ponad 3400 osób. Dzięki tej liczbie zajęło drugie miejsce wśród studiów nauczycielskich w ówczesnym województwie katowickim (ponad 18% ogółu studentów tego typu szkół). Studium Nauczycielskie w Częstochowie zakończyło swoją działalność z ostatnim dniem sierpnia 1971 roku.

Powstaje Wyższa Szkoła Nauczycielska w Częstochowie – nowy rozdział w kształceniu pedagogów

Wychodząc naprzeciw potrzebom szkolnictwa w województwie katowickim, Prezydium Rządu podjęło uchwałę o utworzeniu w Częstochowie samodzielnej Wyższej Szkoły Nauczycielskiej. Jej zadaniem będzie kształcenie nauczycieli dla potrzeb szkół podstawowych i zasadniczych szkół zawodowych. […] Wyższa Szkoła Nauczycielska ma kształcić nauczycieli na dwóch wydziałach: matematyczno-przyrodniczym i pedagogicznym

– informowała miejscowa prasa na wieść o uruchomieniu – w miejsce Studium Nauczycielskiego – Wyższej Szkoły Nauczycielskiej w Częstochowie. Nowa Uczelnia powstała dzięki rozporządzeniu Rady Ministrów z 30 lipca 1971 roku. Za założyciela WSN uznany został doc. dr Konstanty Zajda, który od 1 kwietnia 1971 roku podejmował starania prowadzące do przekształcenia Studium Nauczycielskiego w Wyższą Szkołę Nauczycielską. Choć nigdy nie został rektorem, to do dzisiaj jego portret znajduje się w Galerii Rektorów w Sali Senatu UJD. Pierwszy rok funkcjonowania Uczelnia rozpoczęła oficjalnie 1 września 1971 roku. Wydział Matematyczno-Przyrodniczy oferował kandydatom 3-letnie studia na kierunkach fizyka i chemia, natomiast Wydział Pedagogiczny proponował kształcenie na kierunkach opieka nad dzieckiem (z przedmiotami pobocznymi), zajęcia techniczne i muzyczne oraz nauczanie początkowe
(z kierunkiem pobocznym wychowanie plastyczne). W strukturze Uczelni znalazły się ponadto jednostki międzywydziałowe: Studium Praktycznej Nauki Języków Obcych, Studium Wojskowe oraz Studium Wychowania Fizycznego. Na pierwszy rok studiów zaplanowano przyjęcie ponad 220 studentów. Wyższa Szkoła Nauczycielska przejęła majątek, którym dotychczas dysponowało Studium Nauczycielskie w Częstochowie. Były to budynki dydaktyczne, dom studenta, środki trwałe, pomoce naukowe i inne. Wartość tę oszacowano na blisko 26 mln ówczesnych złotych. Nowa Uczelnia przejęła również pracowników. Jeszcze w sierpniu 1971 roku uruchomiono Bibliotekę Główną. Decyzją Ministra Oświaty i Szkolnictwa Wyższego na funkcję rektora powołano doc. dr. Mariana Jakubowskiego, który 11 października przewodniczył pierwszej inauguracji roku akademickiego 1971/1972. W początkowych latach funkcjonowania kadrę Uczelni stanowiło 95 pracowników naukowo-dydaktycznych. W gronie tym znalazło się 12 docentów, 7 adiunktów, 44 asystentów i 26 wykładowców.

Pierwszy rektor nie tylko czynił starania zmierzające do umocnienia nowo powstałej Uczelni, ale także realizował plan jej dynamicznego rozwoju. Już w pierwszych latach istnienia uruchomione zostały studia zaoczne. Kolejnym osiągnięciem było uzyskanie w maju 1973 roku uprawnień do prowadzenia czteroletnich studiów magisterskich. Dużym sukcesem rektora Jakubowskiego było uzyskanie zgody na przekształcenie Uczelni w Wyższą Szkołą Pedagogiczną w Częstochowie. Zabieg ten był możliwy dzięki rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 20 sierpnia 1974 roku. Pod dokumentem podpisał się Prezes Rady Ministrów Piotr Jaroszewicz.

Wyższa Szkoła Pedagogiczna już w pierwszych miesiącach istnienia otrzymała insygnia akademickie i sztandar. 1 lutego 1977 roku funkcję rektora Wyższej Szkoły Pedagogicznej
w Częstochowie objął prof. dr hab. Janusz Sztumski. Pomimo trudności i zapaści gospodarczej, w jakiej znajdowała się w tym czasie Polska, doprowadził do uruchomienia dwóch kierunków kształcenia na studiach dziennych – wychowania plastycznego i wychowania muzycznego. Dzięki jego staraniom utworzono również kierunek na studiach zaocznych – zarządzanie oświatą
i kulturą. Okres sprawowania funkcji rektora przez prof. dr. hab. Janusza Sztumskiego przyniósł wzmocnienie kadry oraz rozwój bazy materialnej. Powodzeniem zakończyły się starania
o przeznaczenie części pomieszczeń ówczesnego Domu Studenta „Desygnat” na potrzeby dydaktyczne i naukowo-badawcze dla kierunku fizyka. 19 grudnia 1977 roku oddany został do użytku Dom Studenta „Skrzat”, w którym zamieszkali studenci WSP. Patrząc w przyszłość, prof. dr hab. Janusz Sztumski rozwijał współpracę zagraniczną, w tym m.in. z uczelniami amerykańskimi.

W grudniu 1980 roku retorem WSP został prof. dr hab. Włodzimierz Brzezin. Ważnym dokonaniem jego kadencji było uruchomienie Studium Religioznawstwa. W ofercie skierowanej do kandydatów pojawił się nadto nowy kierunek studiów – poradnictwo zawodowe. Dwie kadencje obowiązki rektora sprawował prof. dr hab. Edward Polanowski (1984–1990). Za sprawą jego wysiłków udało się przekształcić Wydział Pedagogiczny w Pedagogiczno-Humanistyczny oraz doprowadzić do uruchomienia Instytutu Filologii Polskiej. Liczne inwestycje poczynione w tym czasie rozszerzyły zaplecze lokalowe ówczesnej WSP. Wśród nich należy wymienić nadbudowę IV piętra w budynku przy al. Armii Krajowej 36a – z przeznaczeniem na potrzeby polonistyki. Udało się pozyskać część budynku przy ul. Waszyngtona 4/8 (warto zaznaczyć, że budynek przy ul. Waszyngtona od 1990 roku jest siedzibą rektora i administracji centralnej; w pełni stał się własnością Uczelni dopiero 18 grudnia 1996 roku). Rozpoczęła się również rozbudowa budynku przy al. Armii Krajowej 13/15, tzw. B-1 (sfinalizowana za kadencji rektora prof. dr. hab. Józefa Świątka). Istotnym osiągnięciem stało się otwarcie 1 października 1988 roku Filii WSP w Wieluniu (była to jedyna Filia w dotychczasowej historii Uczelni).

Wyższa Szkoła Pedagogiczna w Częstochowie – z ambicjami uniwersyteckimi

Z początkiem lat 90. XX wieku rektorem został prof. dr. hab. Józef Świątek. Za jego kadencji doszło do ważnej zamiany w strukturze – Uczelnia zaczęła funkcjonować w ramach czterech wydziałów. Były to następujące jednostki organizacyjne: Wydział Matematyczno-Przyrodniczy, Filologiczno-Historyczny, Pedagogiczny oraz Wychowania Artystycznego. Przełomem stało się wprowadzenie do pracy komputerów. Nowoczesny sprzęt pojawił się w instytutach, bibliotece i w administracji. Z myślą o kształceniu studentów uruchomiono także pierwszą pracownię komputerową. Udało się poszerzyć ofertę kształcenia. Wśród nowych kierunków pojawiły się studia licencjackie (3-letnie) w specjalnościach: informatyka, ochrona środowiska, pedagogika pracy, wychowanie techniczne. Nowe kierunki, a szczególnie te związane z obsługą komputerów, były zwiastunem nowego rozdziału w historii WSP. Uczelnia nastawiała się już nie tylko na kształcenie kadry pedagogicznej, jej absolwenci znajdowali zatrudnienie także poza szkołami i instytucjami oświaty. Zmiany dotarły również do Wielunia. Tamtejszą filię przekształcono w Kolegium Nauczycielskie. Władze Uczelni podjęły decyzję o zakupie budynku w Zakopanem (w dzielnicy „Jaszczurówka”). Oficjalnie zyskał on nazwę Dom Pracy Twórczej „Kłos”. Organizowano w nim m.in. konferencje naukowe i plenery artystyczne. Otwarty był on również dla pracowników, którzy chcieli odpocząć i poznać Podhale. W tamtym okresie powiększyła się kadra dydaktyczna,
w szczególności grono samodzielnych pracowników naukowo-dydaktycznych, których liczba wzrosła z 19 do 40 osób.

W 1996 roku rektorem Uczelni został prof. dr hab. Ryszard Szwed. Pod jego kierownictwem (w 1998 roku) ukończono rozbudowę budynku przy al. Armii Krajowej 13/15 (B-1). Z inicjatywy rektora rozpoczęto starania zmierzające do powiększenia powierzchni użytkowej Biblioteki Głównej; zgromadzono m.in. dokumentację i fundusze umożliwiające budowę magazynu książek. Pozyskano również budynek przy ul. Jasnogórskiej, w którym przez lata ulokowany był Instytut Muzyki. W czasie kadencji rektora Ryszarda Szweda pojawiła się idea przekształcenia Uczelni
w Uniwersytet. W styczniu 1999 roku powołana została Fundacja na rzecz Utworzenia Uniwersytetu Częstochowskiego. Na jej czele stanął ówczesny wojewoda częstochowski Szymon Giżyński. Działania podjęte przez rektora Ryszarda Szweda na rzecz przekształcenia Uczelni były prowadzone na szczeblu rządowym, z udziałem najważniejszych przedstawicieli resortu szkolnictwa wyższego, władz województwa śląskiego oraz samorządowców. Zakładano wówczas, że nowa Uczelnia powstanie na skutek połączenia z innymi częstochowskimi szkołami wyższymi – Politechniką Częstochowską, Wyższym Seminarium Duchownym i Instytutem Teologicznym. Pomimo dużego zaangażowania w to przedsięwzięcie planu nie udało się zrealizować. Senat Politechniki podjął nawet uchwałę, w której osoby zasiadające w tym gremium wraziły dystans do planów połączenia i utworzenia Uniwersytetu Częstochowskiego. W WSP nie porzucono już jednak planów utworzenia Uniwersytetu. Wręcz przeciwnie, rozpoczął się proces wzmacniania WSP. Potwierdzeniem tego było nadanie przez Centralną Komisję ds. Stopni i Tytułów Wydziałowi Filologiczno-Historycznemu uprawnień do nadawania stopnia doktora w dyscyplinie historia (w styczniu 2001 roku). Było to pierwsze tego typu uprawnienie. Uzyskał je także Wydział Matematyczno-Przyrodniczy – w dyscyplinie fizyka. W związku z rozwojem Uczelni w lipcu 2001 roku do Sejmu RP trafił projekt przekształcenia Wyższej Szkoły Pedagogicznej w Częstochowie w Uniwersytet Częstochowski. Niestety, starania zakończyły się fiaskiem. Zabrakło jednego głosu poparcia w Sejmowej Komisji Edukacji, Nauki i Młodzieży…

Za kadencji rektora prof. dr. hab. Ryszarda Szweda nastąpił znaczący wzrost liczby studentów. W tamtym okresie Uczelnia kształciła ich najwięcej w całej dotychczasowej historii – nawet blisko 20 tysięcy. Uruchomione zostały wówczas nowe kierunki studiów, w tym tzw. nienauczycielskie. Wśród nich język angielski – język biznesu, administracja, marketing i zarządzanie. W strukturze Uczelni pojawiły się dwie nowe biblioteki, tj. Wydziału Matematyczno-Przyrodniczego i Instytutu Filologii Obcych. Uczelnia weszła do grona szkół wyższych zjednoczonych w Konferencji Rektorów Akademickich Szkół Polskich.

W 2002 roku na funkcję rektora wybrano prof. dr. hab. Janusza Berdowskiego. Starał się on kontynuować idee poprzednika dotyczące zmiany nazwy i uzyskania uprawnień uniwersyteckich. Zabiegi te – choć nie przyniosły spodziewanego sukcesu – zakończyły się uzyskaniem zgody na przekształcenie Wyższej Szkoły Pedagogicznej w Częstochowie w Akademię im. Jana Długosza w Częstochowie (od 1 października 2004 roku). Stosowną ustawę w tej sprawie podjął Sejm RP 1 lipca 2004 roku, a Senat RP – 8 lipca. W trakcie kadencji prof. dr. hab. Janusza Berdowskiego, stawiając wniosek do Sejmu RP o zmianę nazwy i przekształcenie Wyższej Szkoły Pedagogicznej w Akademię, zastanawiano się nad postacią patrona, odzwierciedlającą jej misję
i symbolizującą wartości. Rozważano kilka różnych propozycji. Ostatecznie uznano – i przegłosowano w Senacie Uczelni – że jej patronem będzie Jan Długosz (w trakcie posiedzenia, które odbyło się 26 marca 2003 roku). Jakiś czas później (już po zmianie nazwy Uczelni), opracowane zostało logo instytucji, zawierające skrót „AJD” – kojarzący się z Akademią – a do tego skrzydła nawiązujące do tradycji polskiej husarii oraz róg sugerujący obfitość. Autorem projektu był pracownik Uczelni kwal. ar. II st. Andrzej Desperak. Prace nad symbolem konsultowano z heraldykiem dr. hab. Marcelim Antoniewiczem z Instytutu Historii AJD.

Pierwsza inauguracja roku akademickiego – 2004/2005 (34. w historii Uczelni)

Pierwsza inauguracja roku akademickiego pod nową nazwą odbyła się, z uwagi na rangę wydarzenia, w Filharmonii Częstochowskiej. Wykład inaugurujący, zatytułowany Jan Długosz – patron naszej Akademii, wygłosił ks. prof. dr hab. Jan Związek. Prof. dr hab. Janusz Berdowski odniósł również wiele sukcesów związanych z rozbudową Uczelni. Należy tu wyróżnić zwłaszcza dokończenie budowy i oddanie do użytku Magazynu Książek Biblioteki Głównej AJD w październiku 2003 roku (mieści się przy al. Armii Krajowej 36a). Dzięki ukończeniu tej inwestycji książnica zyskała nowe powierzchnie, które pozwoliły lepiej zadbać bibliotekarzom o zbiory oraz gromadzić kolejne egzemplarze. W trakcie kadencji rektora Berdowskiego zabiegano także
o uruchomienie Planetarium Instytutu Fizyki (otwarte 3 października 2006 roku). W momencie udostępnienia jednostki studentom, pracownikom i innym zainteresowanym tematyką związaną
z badaniami przyrody i kosmosu, był to – zdaniem fachowców – najnowocześniej wyposażony tego typu obiekt w Europie Wschodniej. Ważnym wydarzeniem w dziejach Uczelni było rozpoczęcie 17 sierpnia 2007 roku budowy  Akademickiego Centrum Sportu (przy ul. Zbierskiego 6). W trakcie pełnienia przez prof. dr. hab. Janusza Berdowskiego funkcji rektora Uczelnia odnotowała też spore sukcesy na polu rozwoju naukowego. Znacznie zwiększyła się liczba samodzielnych pracowników ze stopniem doktora habilitowanego, która wzrosła z 51 osób w 2002 roku do 75 osób na koniec 2007 roku. Progres dotyczył również profesorów tytularnych – w 2002 roku Uczelnia zatrudniała 24 osoby z tytułem profesora, a w 2007 było ich 27. 23 kwietnia 2007 roku Centralna Komisja ds. Stopni i Tytułów przyznała Wydziałowi Filologiczno-Historycznemu AJD uprawnienia do nadawania stopnia doktora habilitowanego w dyscyplinie historia.

Zmiany dotyczyły również struktury Uczelni. W trakcie pełnienia drugiej kadencji przez rektora prof. dr. hab. Janusza Berdowskiego utworzono piąty wydział – Wydział Nauk Społecznych.
W 2002 roku Uczelnia kształciła na 15 kierunkach studiów (8 magisterskich i 7 licencjackich), pięć lat później była to liczba 22 kierunków studiów (10 magisterskich i 12 licencjackich). W 2007 roku odbyło się również wydarzenie związane z nadaniem pierwszych tytułów profesora honorowego Akademii im. Jana Długosza w Częstochowie. Otrzymali je dwaj naukowcy z Ukrainy: prof. dr hab. Jurij Bielajew (z Państwowego Uniwersytetu w Chersoniu) i prof. dr hab. Aleksander W. Głuzman (z Krymskiego Uniwersytetu Humanistycznego w Jałcie).

Prof. dr hab. Janusz Berdowski planami wybiegał w przyszłość, widząc szansę na zmianę nazwy Uczelni i podwyższenie jej statusu do poziomu uniwersyteckiego. Jego działania przez obydwie kadencje miały na celu rozwój Uczelni, a z drugiej strony polegały na szukaniu sprzyjających okoliczności oraz sposobów realizacji zamierzeń. Po nim funkcję rektora objął także fizyk – dr hab. inż. Zygmunt Bąk, prof. AJD. Podobnie jak poprzednik kierował Uczelnią przez dwie kadencje, w latach 2008–2012 oraz 2012–2016. Okres ten był czasem dynamicznego rozwoju. Akademia uruchomiła pierwsze studia doktoranckie (studia III stopnia) – prowadzone przez Wydział Filologiczno-Historyczny na kierunku historia. Uzyskano uprawnienia do nadawania stopnia doktora na kierunkach literaturoznawstwo, językoznawstwo i chemia. Podjęto starania o uzyskanie szóstego uprawnienia do nadawania stopnia doktora – w zakresie sztuk plastycznych w dyscyplinie sztuki piękne. Niewielu chyba przypuszczało, że na realizację owego celu przyjdzie jednak poczekać kilka lat. Czas ten upłynął na staraniach i zabiegach, które miały prowadzić do finalizacji zamierzenia. Niestety, piętrzące się przeszkody skutecznie blokowały rektorowi Bąkowi możliwość postawienia wniosku o zmianę nazwy akademii i przekształcenia w uniwersytet. W tym momencie należy się mała dygresja. Otóż ustawa Prawo o szkolnictwie wyższym, która weszła w życie w 2005 roku, wprowadziła pojęcie uniwersytetu tzw. przymiotnikowego, czyli
o określonym profilu kształcenia. Władze Uczelni za cel obrały właśnie przekształcenie AJD w Uniwersytet profilowany. By myśleć o takim kroku, Uczelnia musiała legitymować się sześcioma uprawnieniami do nadawania stopnia doktora. Wciąż miała ich jednak tylko pięć.

Akademicy pod kierunkiem rektora dr. hab. inż. Zygmunta Bąka odnieśli wiele sukcesów na polu naukowym. W tym czasie odbyła się pierwsza uroczystość nadania tytułu doktora honoris causa. Wyróżnieniem tym uhonorowano znanego historyka mediewistę prof. dr. hab. h.c. mult. Henryka Samsonowicza (jesienią 2010 roku). Znaczne zmiany zaszły w dydaktyce. Uczelnia uruchomiła studia I, II i III stopnia, a także studia zakończone uzyskaniem przez absolwentów tytułu inżyniera. Otwarto także m.in. pierwsze kierunki studiów w obszarze nauk medycznych i nauk o zdrowiu, które – co warto podkreślić – wytyczają nowy kierunek rozwoju Uczelni.

W czasie pełnienia przez dr. hab. inż. Zygmunta Bąka funkcji rektora istotnie zwiększyła się baza lokalowa Uczelni. Zakończono budowę i oddano do użytku Akademickie Centrum Sportu (ul. Zbierskiego 6). Udało się zdobyć środki oraz rozpocząć i niebawem ukończyć budowę obiektu przy ul. Zbierskiego 2/4. W budynku przy al. Armii Krajowej 13/15 powstała nowoczesna aula mogąca pomieścić blisko 300 osób, wyposażona w kabiny dla tłumaczy, a nawet zaplecze umożliwiające organizację koncertów i sztuk teatralnych. W toku kadencji dr. hab. inż. Zygmunta Bąka gruntownie zmodernizowano Dom Studencki „Skrzat”, termomodernizacji poddano budynki mieszczące się przy al. Armii Krajowej 13/15, ul. Dąbrowskiego 14 i ul. Waszyngtona 4/8.
W tym ostatnim przypadku rozpoznawalny i kojarzony z Uczelnią budynek zmienił się nie do poznania, rozpoczęto ponadto modernizację auli nr 121 w tej samej lokalizacji.

W całym kraju hucznie świętowano obchody 600-lecia urodzin Jana Długosza – patrona częstochowskiej Uczelni. By podkreślić rangę postaci, Sejm RP ogłosił rok 2015 Rokiem Jana Długosza. Nasi Akademicy włączyli się w cykl okolicznościowych przedsięwzięć, organizując szereg konferencji, koncertów, odczytów i innych spotkań ku czci patrona. Warto podkreślić, że w omawianym okresie odbyło się wiele ważnych konferencji naukowych, sympozjów i jubileuszy, które w sposób znaczący przyczyniły się do podniesienia prestiżu Akademii w Polsce i poza jej granicami. Jednym z takich wydarzeń był 57. Zjazd Polskiego Towarzystwa Chemicznego oraz Stowarzyszenia Inżynierów i Techników Przemysłu Chemicznego (wrzesień 2014 roku). Głównym organizatorem Zjazdu była Akademia im. Jana Długosza w Częstochowie, a współorganizatorami: Centrum Badań Molekularnych i Makromolekularnych PAN w Łodzi, Wydział Chemii Uniwersytetu Łódzkiego, Wydział Inżynierii Produkcji i Technologii Materiałów Politechniki Częstochowskiej oraz Stowarzyszenie Inżynierów i Techników Przemysłu Chemicznego. Gościem specjalnym Zjazdu był profesor Ei-ichi Negishi, laureat Nagrody Nobla w dziedzinie chemii w 2010 roku.

W ramach działań związanych ze wzmacnianiem Uczelni dr hab. inż. Zygmunt Bąk czynił usilne starania zmierzające do przekształcenia Akademii w Uniwersytet. Z jego inicjatywy odbyły się spotkania, których celem było uzyskanie dla tej idei szerokiego poparcia różnorodnych środowisk. Uczestniczyli w nich m.in. przedstawiciele rządu RP, parlamentarzyści, pracownicy uczelni wyższych, biznesmeni, przedstawiciele świata kultury i sztuki.

U progu Uniwersytetu

1 września 2016 roku funkcję rektora objęła prof. dr hab. Anna Wypych-Gawrońska. Tym sposobem pierwszy raz w historii Uczelni o kierunkach jej rozwoju miała decydować kobieta. Inauguracja nowego roku akademickiego, pierwszego w kadencji prof. dr hab. Anny Wypych-Gawrońskiej jako rektora, odbyła się w świeżo wyremontowanej auli przy ul. Waszyngtona 4/8.
Od tej pory byłą aulę nr 121 akademicy określają mianem „Auditorium Maximum”. Ważnym wydarzeniem była decyzja władz Uczelni o przejęciu części aktywów i bazy dydaktycznej Wyższej Szkoły Hotelarstwa i Turystyki w Częstochowie (od roku akademickiego 2016/2017). Sukcesem stało się także uruchomienie magisterskich studiów na kierunku prawo. Innym istotnym
w procesie dydaktyki posunięciem było zaproponowanie studentom bezpłatnej nauki języków tzw. „rzadkich”, m.in. czeskiego, chińskiego, serbskiego i portugalskiego.

Jednak najważniejszym wyzwaniem kadencji prof. dr hab. Anny Wypych-Gawrońskiej stało się przekształcenie AJD w uniwersytet. 29 stycznia 2018 roku decyzją Centralnej Komisji ds. Stopni
i Tytułów Instytut Sztuk Pięknych Akademii im. Jana Długosza w Częstochowie uzyskał uprawnienia do nadawania stopnia doktora sztuk plastycznych w dyscyplinie sztuki piękne. Było to szóste uprawnienie, które stało się przepustką do podjęcia starań zmierzających do zyskania rangi uniwersyteckiej. W ostatnim dniu stycznia Senat Akademii podjął jednogłośnie uchwałę dotyczącą zmiany nazwy Uczelni. Kilka dni później w Ministerstwie Nauki i Szkolnictwa Wyższego odbyło się spotkanie potwierdzające rozpoczęcie działań na rzecz zmiany nazwy Uczelni. Prowadził
je wiceminister prof. dr hab. Aleksander Bobko, a uczestniczyli w nim rektor prof. dr hab. Anna Wypych-Gawrońska, prorektor ds. rozwoju dr hab. inż. Zygmunt Bąk oraz częstochowscy parlamentarzyści – poseł Szymon Giżyński i senator Artur Warzocha. W konsekwencji tych działań już w maju wicepremier rządu RP, minister nauki i szkolnictwa wyższego dr Jarosław Gowin podpisał rozporządzenie o zmianie nazwy Akademii im. Jana Długosza na Uniwersytet Humanistyczno-Przyrodniczy im. Jana Długosza w Częstochowie. Oficjalnie Uczelnia pod nową nazwą rozpoczęła działalność 1 czerwca 2018 roku. Opracowano nowy znak graficzny identyfikujący społeczność uniwersytecką. Na bazie dotychczasowego logo zmian dokonał kwal. ar. II st. Andrzej Desperak. 20 czerwca odbyło się pierwsze w dziejach Uniwersytetu Święto Uczelni. Akademicy wzięli udział w uroczystej mszy świętej w Kościele Najświętszego Imienia Maryi w Częstochowie. W trakcie nabożeństwa JE Arcybiskup Częstochowski ks. dr Wacław Depo dokonał poświęcenia sztandaru Uczelni. Po zakończeniu mszy uroczysty orszak przemaszerował pod pomnik Józefa Piłsudskiego, gdzie złożone zostały kwiaty (należy odnotować, że uzyskanie rangi uniwersyteckiej zbiegło się z obchodami 100-lecia odzyskania przez Polskę niepodległości). Uroczystości były kontynuowane w budynku Uczelni przy ul. Waszyngtona, gdzie m.in. tytuł doktora honoris causa odebrał zasłużony dla Uniwersytetu prof. dr hab. Stanisław Gajda. Równie okazale wypadła inauguracja roku akademickiego 2018/2019 (już 48.).

Spotykamy się dzisiaj na wyjątkowej inauguracji, pierwszej w historii naszej Alma Mater pod nową nazwą. Pierwszej – uniwersyteckiej. Ma dla nas wymiar szczególny również fakt, że pierwsza inauguracja w Uniwersytecie Humanistyczno-Przyrodniczym im. Jana Długosza w Częstochowie odbywa się w tak ważnym dla Polski roku – jubileuszu 100-lecia odzyskania przez Naszą Ojczyznę niepodległości. Jest to także istotny rok dla całego szkolnictwa wyższego i nauki polskiej – rok wejścia w życie nowej Ustawy 2.0, zwanej dalej Konstytucją dla Nauki

– zwróciła się do zgromadzonych w trakcie przemówienia inauguracyjnego rektor prof. dr hab. Anna Wypych-Gawrońska.

Rok akademicki 2018/2019, zgodnie z zapowiedziami pani rektor, upłynął pod znakiem zmian i przygotowań do wymogów określonych przepisami zawartymi w Konstytucji dla Nauki. Uchwalono nowy statut Uniwersytetu określający zasady pracy i funkcjonowania Uczelni. Na mocy tego prawa powołano pierwszą w historii Radę Uczelni. Najważniejszymi innowacjami wprowadzonymi
w strukturze Uczelni było rozpoczęcie pracy przez 6 wydziałów (a nie jak dotychczas 4). W miejsce starych jednostek powstały Wydziały: Humanistyczny, Prawa i Ekonomii, Nauk Społecznych, Nauk Ścisłych, Przyrodniczych i Technicznych, Nauk o Zdrowiu oraz Wydział Sztuki. Obowiązki i zadania wydziałów w większym niż dotychczas stopniu przekazano katedrom i zakładom, które w znacznej mierze przejęły zadania po instytutach (w sumie 26 mniejszych jednostek). Natomiast zadania związane z kształceniem doktorantów przejęła Szkoła Doktorska. Warto zwrócić uwagę na jeszcze jeden ważny fakt. W rok akademicki 2018/2019 Uczelnia weszła z niezwykle silną kadrą naukową i dydaktyczną. Na ok. 450 pracowników, aż 150 osób (czyli ponad 1/3) posiadało tytuły naukowe profesora i stopnie doktora habilitowanego.

W roku akademickim 2018/2019 nie zabrakło wydarzeń o znakomitej randze. Na początku grudnia 2018 roku w Częstochowie, w siedzibie Uniwersytetu Humanistyczno-Przyrodniczego im. Jana Długosza w Częstochowie oraz na Jasnej Górze, odbyła się Międzynarodowa Konferencja Naukowa „Tyś naszą Hetmanką. Jasnogórskie drogi do niepodległości”. Spotkanie uświetnił koncert Rafała Blechacza (na fortepianie) i towarzyszącej mu Orkiestry Symfonicznej Filharmonii Narodowej pod dyrekcją Jacka Kaspszyka. Patronat Narodowy w Stulecie Odzyskania Niepodległości nad Konferencją objął Prezydent RP Andrzej Duda. Innym ważnym wydarzeniem było wyróżnienie Uniwersytetu Humanistyczno-Przyrodniczego im. Jana Długosza w Częstochowie Złotym Laurem Umiejętności i Kompetencji. Kapituła doceniła Uczelnię w kategorii „Nauka i Innowacyjność”.

Rektor prof. dr hab. Anna Wypych-Gawrońska zapoczątkowała w dziejach Uczelni zupełnie nowy rozdział, związany z rozwojem nauk o zdrowiu i staraniami o uruchomienie kierunku lekarskiego. W pierwszej połowie 2019 roku Uniwersytet wysłał do Centralnej Komisji ds. Stopni i Tytułu Naukowego wniosek w sprawie uzyskania uprawnień do nadawania stopnia doktora
w dyscyplinie nauki o zdrowiu. Wiadomość o planach uruchomienia kierunku lekarskiego została przyjęta jako nie lada sensacja. Uczelnia, kiedyś kształcąca tylko nauczycieli, a obecnie
o statusie uniwersyteckim zmierzała do uruchomienia elitarnego kierunku kształcenia, który w świadomości wielu był dotychczas zarezerwowany dla dużych ośrodków akademickich, zlokalizowanych głównie w miastach wojewódzkich. Uczelnia w maju 2019 r. odnotowała kolejny sukces na polu rozwoju nauk o zdrowiu. Odbyła się uroczystość czepkowania studentów kierunku „pielęgniarstwo” (po raz drugi w historii Uczelni). Została połączona z otwarciem nowoczesnej pracowni umiejętności pielęgniarskich. Środowisko lekarskie otrzymało bodziec
z informacją, że Uczelnia zamierza rozwijać kształcenie i badania w tym kierunku.

Rozwój badań naukowych i ich wdrażanie, wraz z realizacją projektów (mowa o sumie ponad 20 milionów złotych pozyskanych w konkursach NCN, NCBR, MNiSW, NAWA oraz projektach europejskich, które Uczelnia wygrała w roku akademickim 2018/2019), znacznie wywindował Uniwersytet w opublikowanym w czerwcu 2019 roku Rankingu Uczelni Akademickich 2019.
W zestawieniu Uniwersytet uplasował się w przedziale 51–60. To najlepsza pozycja, jaką Uczelnia zajęła w dwudziestoletniej historii istnienia rankingu opracowywanego przez „Perspektywy”. Rok wcześniej Uczelnia została sklasyfikowana na pozycjach w przedziale 61–70 (na ponad 90 sklasyfikowanych uczelni). Innym ważnym aspektem jest towarzyszący realizacji projektów prestiż. W ramach konkursu badawczego NCBR Uniwersytet uzyskał środki na realizację projektu, którego twórcą był prof. dr hab. Janusz Kapuśniak. Projekt badawczy przekraczał blisko 7,5 mln złotych (z kwotą dofinansowania ponad 5,5 mln złotych). Jego przeznaczeniem stało się zbadanie wpływu na zdrowie dzieci i młodzieży błonnikowego preparatu prebiotycznego. W jego ramach częstochowski Uniwersytet stał się liderem konsorcjum, w skład którego weszły: Instytut „Pomnik Centrum Zdrowia Dziecka”, Centrum Onkologii Instytut im. Marii Skłodowskiej-Curie, Politechnika Łódzka oraz spółka Tymbark. Uniwersytet od wielu lat wpływa na lokalną społeczność. Idąc z duchem czasów rektor prof. dr hab. Anna Wypych-Gawrońska włączyła społeczność akademicką w realizację projektu pn. „Uniwersytet dla Ziemi”.

Rok akademicki 2020/2021 Uczelnia rozpoczęła ze znacznie poszerzoną ofertą kształcenia. Wśród nowych kierunków znalazły się m.in.: pedagogika międzykulturowa z mediacją (studia
I stopnia), inżynieria multimediów – specjalność film i montaż obrazu filmowego (studia I stopnia), poradnictwo rozwojowe i pomoc psychologiczna (studia II stopnia), pedagogika specjalna (studia jednolite magisterskie, 5-letnie).

Od początku istnienia Uczelni pracownicy, studenci i absolwenci są jej największą siłą. To dzięki ich determinacji i zaangażowaniu pozyskiwano lub budowano kolejne budynki, to oni tworzyli nowe kierunki i pola badawcze, wyposażali pracownie. Często rozwojowi towarzyszyły wyrzeczenia lub rezygnacja z innych planów. Podkreślmy, że Uczelnia swoim początkiem sięga Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej. Wyrosła w jej rzeczywistości i w realiach, w których  trudno było o środki i rozwój, a nie każda inicjatywa spotykała się z aprobatą. Koniec PRL-u i rozpoczęcie nowego etapu w dziejach państwa i narodu zapoczątkowuje nowy rozdział również dla szkolnictwa wyższego. Pojawiają się niedostępne dotychczas możliwości. Jednak likwidacja województwa częstochowskiego powoduje odpływ firm i instytucji z Częstochowy. Sytuacja ta znacznie ułatwia rozwój innym ośrodkom akademickim, a na ich tle traci nasza Uczelnia.

W ostatnich tygodniach zimy 2020 roku dotarła do Polski pandemia COVID-19. Miała ona ogromny wpływ na funkcjonowanie wspólnoty akademickiej. Wprowadzono liczne obostrzenia. Pragnąc ograniczyć jej skutki i zasięg, władze Uczelni zdecydowały się na wprowadzenie nauki w formie zdalnej. Dzięki wykorzystaniu zaawansowanej technologii odbywały się kolokwia, zaliczenia, egzaminy, a nawet obrony prac dyplomowych. Te ostatnie po raz pierwszy zrealizowano już w kwietniu 2020 roku na Wydziale Nauk Ścisłych, Przyrodniczych i Technicznych na kierunkach matematyka i inżynieria bezpieczeństwa. Na podobnych zasadach pracę podjął Senat Uczelni, realizując powierzone mu zadania. Jesienią 2020 roku zorganizowano po raz pierwszy w historii Uniwersytetu posiedzenie Konferencji Rektorów Akademickich Szkół Polskich. Do Częstochowy przyjechali członkowie Konferencji stanowiący jej Prezydium, z przewodniczącym prof. dr. hab. inż. Arkadiuszem Mężykiem na czele (19–20 listopada 2020 roku). Obrady odbyły się z wykorzystaniem techniki łączenia się na odległość. W pandemii odbyły się również wybory na kadencję 2020–2024. W wyniku głosowania elektorzy po raz drugi wybrali rektorem Uczelni prof. dr hab. Annę Wypych-Gawrońską (3 czerwca 2020).

W gronie uniwersytetów klasycznych

Nieustanne rozwijanie potencjału UJD we wszystkich obszarach działalności oraz starania podejmowane w kierunku przekształcenia Uczelni w uniwersytet klasyczny przyniosły zamierzone efekty. Szansa na realizację tych planów pojawiła się już latem 2022 roku. Wówczas ogłoszono wyniki ewaluacji dyscyplin naukowych. Podsumowując wyniki: uzyskano 6 kategorii A (historia, literaturoznawstwo, sztuki muzyczne, sztuki plastyczne i konserwacja dzieł sztuki, a także nauki: chemiczne i prawne) oraz 7 kategorii B+ (językoznawstwo, pedagogika, filozofia oraz nauki fizyczne, o kulturze fizycznej, o zdrowiu, o bezpieczeństwie).   

Sukces ten umożliwił uzyskanie praw do nadawania stopnia doktora i doktora habilitowanego w 13 dyscyplinach. Świetne wyniki stały się również przepustką do przekształcenia w uniwersytet klasyczny. Ukoronowaniem wieloletniego procesu starań stała się zmiana nazwy Uczelni na Uniwersytet Jana Długosza w Częstochowie (1 czerwca 2023 roku).

Warto wspomnieć również o innym osiągnięciu. Latem 2022 roku uzyskano upragnioną zgodę Ministerstwa Edukacji i Nauki (dokładnie 14 lipca) na uruchomienie kierunku lekarskiego.
W związku z pierwsza rekrutacją wyznaczone zostały limity przyjęć – na studia stacjonarne 60 osób, a na niestacjonarne 30. Niezwłocznie odbyła się rekrutacja na kierunek. W jej wyniku do komisji zgłosiło się blisko 2000 kandydatów aplikujących w głównej mierze na studia stacjonarne. Sporym zainteresowaniem cieszyły się też studia niestacjonarne.
1 października rozpoczął się pierwszy rok nauki (2022/2023) na tym kierunku, a tym samym Uczelnia dołączyła do nielicznego grona polskich ośrodków akademickich prowadzących kształcenie lekarzy.

Konsekwencją uruchomienia kształcenia była zmiana struktury Uczelni. Jej wynikiem stało się utworzenie Collegium Medicum im. dr. Władysława Biegańskiego w miejsce dotychczas funkcjonującego Wydziału Nauk o Zdrowiu (CM zostało utworzone 1 czerwca 2023 roku).

Nie można zapominać, że wspólnota akademicka odnotowała wówczas jeden z ważniejszych sukcesów w swoich dziejach odniesiony na arenie międzynarodowej. Latem 2023 roku, decyzją Europejskiej Agencji Wykonawczej ds. Edukacji i Kultury w Brukseli (EACEA), Uniwersytet Jana Długosza w Częstochowie otrzymał status Uniwersytetu Europejskiego. Wpływ na tę decyzję miało utworzenie konsorcjum COLOURS, które jednoczy – oprócz UJD – 8 innych ośrodków akademickich z: Niemiec, Francji, Hiszpanii, Włoch, Szwecji, Chorwacji, Macedonii Północnej, Łotwy. Realizacja wspólnych projektów, wymiana kadr, studentów oraz doktorantów, a także zbieranie doświadczeń i dyskusja o nich, to obraz współpracy, która zatacza coraz szersze kręgi, docierając do coraz to nowych obszarów, gdzie koncentruje się życie akademików.

Innym ważnym osiągnięciem zanotowanym przez częstochowski uniwersytet stało się zatwierdzenie wniosku UJD przez Radę Europejskiego Stowarzyszenia Uniwersytetów o przyjęcie do grona pełnoprawnych członków EUA (30 października 2023 roku). Niemniej owocnie rozpoczął się 2024 rok – 25 stycznia Uczelnia została przyjęta do prestiżowego grona Konferencji Rektorów Uniwersytetów Polskich.

Wiosna 2024 roku zapisała się w dziejach Uczelni jako czas upływu kadencji władz wybranych na okres 2020–2024. 24 kwietnia w wyniku wyborów rektorem został wybrany prof. dr hab. Janusz Kapuśniak (chemik, dotychczas pełnił m.in. funkcję prorektora ds. nauki). Wśród wielu nowości w rozpoczętej 1 września 2024 roku kadencji znalazło się zaproponowanie licznych zmian
w strukturze Uczelni, w tym m.in. uruchomienie nowych jednostek oraz dostosowanie już funkcjonujących do wymogów stawianych m.in. przez resort nauki i szkolnictwa wyższego (a także zdrowia). W zamyśle miały one przejąć część obowiązków, odciążając wydziały.

Budując swoją tożsamość i wzmacniając więzy z otoczeniem społeczno-gospodarczym wspólnota Uniwersytetu obchodziła Święto Uczelni (3 czerwca 2024 roku). Najważniejszym punktem wydarzenia stało się wręczenie tytułu Doktora Honoris Causa prof. dr. hab. inż. Jerzemu Buzkowi (profesor nauk technicznych, polityk, Prezes Rady Ministrów w latach 1997–2001, Przewodniczący Parlamentu Europejskiego 2009–2012). 

Działania nowych władz koncentrowały się na zapewnieniu Uczelni m.in. należytej bazy lokalowej. Odnotujmy, że już wcześniej podjęto starania (pozyskano z myślą o remoncie i dalszym użytkowaniu nieruchomość przy ul. Okólnej 17/19, a później przy ul. Chłopickiego 16 i 18) związane z rozbudową. Przeprowadzono liczne modernizacje, wśród których warto wymienić gruntowną przebudowę i wyposażenie w multimedia Sali Senatu UJD (oddanej do użytku jesienią 2024 roku) czy remont wejścia, wraz z otoczeniem, do budynku przy ul. Waszyngtona 4/8 (koniec prac w sierpniu 2025 roku). Podjęto ponadto intensywne działania na rzecz zgromadzenia środków i uruchomienia budowy Centrum Dydaktycznego Nauk Medycznych i Nauk o Zdrowiu na przygotowanej do tego celu działce przy ul. Chłopickiego 3 (w tym celu jesienią 2024 roku wyburzono nieużytkowany przez lata budynek, niegdyś wykorzystywany przez Instytut Muzyki).

Z inicjatywy rektora prof. Janusza Kapuśniaka po raz pierwszy w historii Uniwersytetu obrady Senatu UJD odbyły się poza jego siedzibą. Senatorowie spotkali się w Sali Sesyjnej częstochowskiego Urzędu Miasta przy ul. Śląskiej 11/13 (30 września 2024 roku). Na początku posiedzenia do zgromadzonych zwrócił się Prezydent Częstochowy Krzysztof Matyjaszczyk, który m.in. podkreślił wyjątkowość chwili oraz chęć nawiązania bliższej współpracy ze środowiskiem akademickim. Na rewizytę nie trzeba było długo czekać. Sesja Rady Miasta w Częstochowie odbyła się w Sali Senatu UJD 13 lutego 2025 roku.

Latem 2024 roku Uczelnia została wyróżniona przez Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego poprzez powierzenie jej zorganizowania obchodów 20-lecia członkostwa Polski w Unii Europejskiej. Oprócz UJD propozycję otrzymały tylko trzy inne uniwersytety: z Lublina, Olsztyna i Zielonej Góry. Wydarzenie pn. „Festiwal Wiedzy i Kultury Europejskiej” spotkało się z dużym zainteresowaniem ze strony społeczności akademickiej, częstochowian oraz mieszkańców regionu. Pierwszego dnia mogli wziąć udział w różnorodnych zabawach, konkursach i koncertach promujących wiedzę o Europie. W kolejnym dniu zorganizowano debatę z udziałem naukowców i ekspertów, którzy poruszali problematykę związaną z integracją europejską oraz korzyściami związanymi z akcesją Polski do struktur UE. Wydarzenie odbyło się w dniach 13–14 października 2024 roku.

Wyrazem otwartości władz Uczelni na głos społeczności akademickiej stało się ogłoszenie budżetu obywatelskiego (po raz pierwszy w dziejach UJD). Uczestnicy głosowania zdecydowali
o przeznaczeniu kwoty 200 tysięcy złotych na dwa zadania (wiosna 2025 roku).

Z dniem 5 marca 2025 roku obowiązki rektora przejął prof. dr hab. Bogusław Przywora. Warto dodać, że od tej pory naukowiec łączy obowiązki rektora z wykonywaniem funkcji prorektora ds. nauki i badań naukowych.

Wiosną 2025 roku wspólnota Uniwersytetu obchodziła Święto Uczelni (27 maja 2025 roku). W jego trakcie tytułem doktora honoris causa wyróżniono prof. dr. hab. Bronisława Sitka (prawnik). Nie można pominąć ważnego sukcesu, który zanotowała społeczność Wydziału Prawa i Ekonomii  UJD. 6 listopada 2025 roku tytułem doktora honoris causa został uhonorowany p.o. Rektora UJD prof. dr hab. Bogusław Przywora. Wyróżnienie zostało przyznane przez wspólnotę akademicką węgierskiego Uniwersytetu w Pecz.

6 października 2025 roku wspólnota Uniwersytetu Jana Długosza w Częstochowie oficjalnie zainaugurowała rok akademicki 2025/2026. W dziejach Uczelni była to już 55. inauguracja. Podkreślano, że rocznica i związane z nią wydarzenia mają spowodować integrację nie tylko pracowników, studentów, doktorantów oraz absolwentów, ale również wszystkich przyjaciół UJD,
a także mieszkańców regionu częstochowskiego.